StabCal™

StabCal › Kennis

Verminderd vrijboord voor een ponton volgens ES-TRIN 22.08

Een samenstel met veel vrijboord vraagt veel pontons. ES-TRIN laat onder voorwaarden een kleiner resterend vrijboord toe, als je kunt aantonen dat het ponton ook zo stabiel genoeg blijft. Hier staat wat daarvoor wordt gevraagd en hoe je dat per scenario toetst.

Het korte antwoord. ES-TRIN 2025/1 (artikel 22.05) noemt een resterend vrijboord van 300 mm voldoende. Een kleiner resterend vrijboord mag alleen als wordt aangetoond dat artikel 22.08 in acht is genomen, voor alle bedrijfsomstandigheden. Dat zijn zes criteria (a tot en met f), waaronder een minimale metacentrumhoogte, een eis aan de stabiliteitskromme (GZ-kromme) en een resterend vrijboord van ten minste 0,05 m.

Wat is het resterend vrijboord?

Het resterend vrijboord is de kleinste verticale afstand tussen de gladde waterspiegel en de zijkant van het dek, nadat slagzij en trim zijn meegerekend die ontstaan door de momenten van het werk (artikel 22.05, lid 1, met de momenten uit 22.07, lid 4 tot en met 9). Het gaat dus niet om het vrijboord van het lege ponton, maar om dat van de laagste dekrand in de ongunstigste toestand, met machine, deklasten, hijslast en wind.

Waarom is verminderd vrijboord interessant?

Met 300 mm als vaste eis zet je bij een zware machine of een zware last snel meer pontons in dan voor het drijfvermogen nodig is. Meer pontons betekent meer transport, meer koppelwerk, meer ruimte op het water en hogere kosten. Kun je aantonen dat het ponton ook met een kleiner vrijboord aan de criteria van 22.08 voldoet, dan kan een samenstel soms met minder pontons toe. Dat is een mogelijkheid, geen recht: het bewijs moet voor alle bedrijfsomstandigheden kloppen. Bij een afwijkende vorm of een werktuig met verscheidene drijvende voorwerpen kan de Commissie van Deskundigen een ander resterend vrijboord eisen of toelaten (artikel 22.05, lid 4).

De criteria van artikel 22.08

CriteriumWat wordt gevraagd
aMetacentrumhoogte (GM), gecorrigeerd voor vrije vloeistofoppervlakken, ten minste 0,15 m.
bTussen 0° en 30° slagzij een oprichtende arm van ten minste 0,30 − 0,28·φn m, met φn de stabiliteitsomvang (de hoek waarbij de stabiliteitskromme negatief wordt) in radialen (1° = 0,01745 rad). De stabiliteitsomvang mag niet kleiner zijn dan 20° (0,35 rad) en telt in de formule voor ten hoogste 30° (0,52 rad) mee. De eis ligt daarmee tussen ongeveer 0,20 m (bij 20°) en 0,15 m (bij 30° of meer).
cDe som van de hoeken van slagzij en trim is niet meer dan 10°.
dEen resterende veiligheidsafstand volgens artikel 22.04 (300 mm bij spatwater- en regendicht afsluitbare openingen, 400 mm bij niet zo afsluitbare openingen).
eEen resterend vrijboord van ten minste 0,05 m.
fTussen 0° en 30° slagzij een resterende arm van ten minste 0,20 − 0,23·φn m (φn in radialen, ten hoogste 0,52 rad; ongeveer 0,12 m bij 20° en 0,08 m bij 30° of meer): het grootste verschil tussen de kromme van de oprichtende armen en die van de kenterende armen. Komt een opening naar het inwendige eerder in het water dan de hoek van dat grootste verschil, dan geldt de eis bij die hoek.

Criteria b en f zijn stabiliteitskromme-eisen: ze gaan over het verloop van de oprichtende arm bij grotere hoeken, niet alleen over de beginhelling (GM). Lees daarom ook wat een stabiliteitskromme van een ponton is en waarom bij een ponton de dekrand die in het water komt en de bodem die boven water komt de kromme al bij kleine hoeken afbuigen.

Voor alle bedrijfsomstandigheden

De tekst van 22.08 zegt dat het bewijs voor alle bedrijfsomstandigheden moet gelden. Bij een ponton met een graafmachine betekent dat elke fase van de werkcyclus: voorladen, oprijden, voorraad, hijsen in elke giekstand en loslaten, met de wind en de zwenkrichtingen die daarbij horen. Eén gunstig scenario is dus niet genoeg; het ongunstigste telt.

Hoe StabCal dit aanpakt

Kies je bij de invoer voor verminderd vrijboord, dan toetst StabCal™ per scenario de criteria a tot en met f, met de GZ-kromme en de stabiliteitsomvang, de resterende arm, slagzij en trim, en de veiligheidsafstand tot de openingen die je op het tekenvlak aangeeft. StabCal toetst per hoek op de ongunstigste van de 3D-kromme en de omhullende van drie doorsneden. In het rapport staat de GZ-kromme van het maatgevende scenario graad voor graad, zodat een engineer hem kan narekenen. Je ziet in het concept vooraf of een samenstel voldoet aan de criteria die StabCal toetst. Meer over de aanpak: de voorpagina van StabCal.

StabCal toetst per scenario de criteria die in StabCal zijn ingebouwd. Of een samenstel in jouw situatie wordt aanvaard, bepaalt een deskundige of het bevoegd gezag; StabCal geeft geen goedkeuring, geen verklaring van overeenstemming met ES-TRIN en geen bewijs van stabiliteit in de zin van artikel 22.07 lid 2; een berekening van StabCal kan onderdeel zijn van dat bewijs. De wind rekent StabCal volgens de NVAF-richtlijn, niet volgens het windmodel van ES-TRIN 22.07 lid 5. Veiligheidsafstand tot openingen die je niet opgeeft, de kantelstabiliteit van de machine, dekdruk, koppelingen, bodemcontact en golven vallen buiten de berekening.

Bronnen

Veelgestelde vragen

Mag een ponton altijd met minder dan 300 mm vrijboord werken?

Nee. ES-TRIN beschouwt 300 mm resterend vrijboord als voldoende. Een kleiner vrijboord mag alleen als wordt aangetoond dat artikel 22.08 in acht is genomen, voor alle bedrijfsomstandigheden. Bij een afwijkende vorm of een werktuig met verscheidene drijvende voorwerpen kan de Commissie van Deskundigen een ander resterend vrijboord eisen of toelaten (artikel 22.05, lid 4). Of dat in een concrete situatie wordt aanvaard, bepaalt een deskundige of het bevoegd gezag.

Wat is het kleinste resterend vrijboord bij verminderd vrijboord?

Criterium e van artikel 22.08 vraagt een resterend vrijboord van ten minste 0,05 m. Dat is één van zes criteria; ook de metacentrumhoogte, de stabiliteitskromme, de som van slagzij en trim en de veiligheidsafstand moeten voldoen.

Heb ik een stabiliteitskromme nodig voor verminderd vrijboord?

Ja. Criteria b en f van artikel 22.08 gaan over de oprichtende en de resterende arm tussen 0° en 30°, en die lees je af van de stabiliteitskromme (GZ-kromme).

Lees ook

Laatst bijgewerkt 9 november 2026. StabCal is een hulpmiddel bij de werkvoorbereiding; dit artikel is algemene informatie en geen advies voor een specifiek project.

De lancering volgt binnenkort

StabCal zit in de laatste testfase. Meld je aan voor de wachtlijst: je hoort het als eerste, en je eerste basisrapport is gratis (één per bedrijf, voorwaarden).

Meld je aan voor de wachtlijst