De stabiliteitskromme (GZ-kromme) van een koppelponton
De metacentrumhoogte (GM) beschrijft alleen het begin van de kanteling. Een ponton met een graafmachine, wind en een hijslast kantelt verder dan dat begin. De stabiliteitskromme, ook GZ-kromme genoemd, laat zien wat er dan gebeurt.
Wat staat er op de kromme?
- De oprichtende arm GZ is de horizontale afstand tussen de werklijn van de opwaartse kracht (door het drukkingspunt) en die van het gewicht (door het zwaartepunt). Vermenigvuldigd met het gewicht is het het moment waarmee het ponton terugkomt.
- De beginhelling van de kromme (met de hoek in radialen) is de GM. Een kromme met een steile start heeft veel aanvangsstabiliteit.
- De maximale arm (GZmax) en de hoek waarbij die optreedt zeggen hoeveel reserve het ponton heeft voordat het terugkomen afneemt.
- De stabiliteitsomvang (φn) is de hoek waarbij de kromme negatief wordt: het ponton komt niet meer terug.
- De kenterende arm, bijvoorbeeld van de wind, wordt in dezelfde grafiek getekend. Het verschil met de oprichtende arm is de resterende arm.
Waarom een ponton met kraan een kromme nodig heeft
Een ponton is breed en laag. Dat geeft een hoge GM, maar ook een kromme die bijzonder snel verandert: zodra een dekrand in het water komt of de bodem uit het water komt, neemt de oprichtende arm minder snel toe; daarna bereikt hij zijn maximum en neemt hij af. Met de beginhelling alleen zie je dat niet. ES-TRIN staat voor drijvende voorwerpen met loodrechte zijwanden een vereenvoudigde berekening toe van het oprichtend moment tot ten hoogste 10° of tot de dekrand het water raakt of de bodem boven water komt, waarbij de kleinste hoek telt. Wanneer de bijzondere vorm van het drijvend voorwerp of de drijvende voorwerpen dat niet toelaat, zijn stabiliteitskrommen vereist (artikel 22.07, lid 10 en lid 2 onder c).
Wat bepaalt de vorm bij een samenstel van pontons?
- Het vrijboord. Weinig vrijboord geeft een vroege dekrandhoek: de kromme buigt dan al bij enkele graden af.
- De trim. Een machine op het uiteinde laat het ponton ook in de lengte hellen. Bij elke hellingshoek stelt zich dan een andere trim in. StabCal bepaalt de kromme daarom met vrije trim (per hoek het evenwicht van diepgang en trim), niet met een vastgehouden trim.
- De vorm van het samenstel. Bij een L-vorm of een open midden verandert het waterlijnvlak per hoek anders dan bij een rechthoek.
- Het zwaartepunt. Hoe hoger het totale zwaartepunt, hoe lager de kromme. Voor het lege ponton gaat StabCal uit van het zwaartepunt op dekniveau (aanname van StabCal zonder herleidbare gewichtsberekening); een lagere, opgegeven waarde alleen met een herleidbare gewichtsberekening.
Eén doorsnede is niet genoeg
Bij trim staat het ponton aan het ene uiteinde dieper dan aan het andere. Een kromme die alleen het midden van het ponton volgt, kan dan te gunstig uitvallen. StabCal™ bepaalt daarom de kromme van het volledige drie-dimensionale evenwicht (met vrije trim) en, als controle daarnaast, de omhullende van drie dwarsdoorsneden (achterkant, midden, voorkant, elk met de plaatselijke diepgang; per hoek de kleinste arm), en toetst per hoek op de ongunstigste van de twee. ES-TRIN schrijft deze rekenmethode niet voor: artikel 22.07 vraagt alleen krommen van de armen van intactstabiliteit, voor zover vereist.
Hoe StabCal dit aanpakt
StabCal rekent de GZ-kromme per scenario, tot de stabiliteitsomvang, met de resterende arm, het vrijboord per punt van de kromme en de hoek waarbij de dekrand het water raakt. In het uitgebreide rapport staat de kromme per scenario als figuur; van het maatgevende scenario staat hij graad voor graad in het rapport, zodat een engineer hem kan narekenen. Bij verminderd vrijboord toetst StabCal de criteria van ES-TRIN 22.08 op deze kromme.
StabCal toetst per scenario de criteria die in StabCal zijn ingebouwd. Of een samenstel in jouw situatie wordt aanvaard, bepaalt een deskundige of het bevoegd gezag; StabCal geeft geen goedkeuring, geen verklaring van overeenstemming met ES-TRIN en geen bewijs van stabiliteit in de zin van artikel 22.07 lid 2; een berekening van StabCal kan onderdeel zijn van dat bewijs. De wind rekent StabCal volgens de NVAF-richtlijn, niet volgens het windmodel van ES-TRIN 22.07 lid 5. Veiligheidsafstand tot openingen die je niet opgeeft, de kantelstabiliteit van de machine, dekdruk, koppelingen, bodemcontact en golven vallen buiten de berekening.
Bronnen
- ES-TRIN, editie 2025/1 (CESNI), hoofdstuk 22, artikelen 22.07 (lid 2 onder c en lid 10) en 22.08.
- Algemene stabiliteitsleer, bijvoorbeeld Barrass & Derrett, Ship Stability for Masters and Mates, 7e druk, 2012.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen GM en de stabiliteitskromme?
De GM beschrijft alleen de beginhelling van de kromme bij zeer kleine hoeken. De stabiliteitskromme laat het hele verloop zien, ook wanneer de dekrand in het water komt of de bodem boven water komt. Daarom vraagt ES-TRIN de kromme als het vereenvoudigde bewijs niet volstaat.
Wat is de stabiliteitsomvang van een ponton?
De stabiliteitsomvang is de hellingshoek waarbij de stabiliteitskromme negatief wordt: voorbij die hoek komt het ponton niet meer terug. In artikel 22.08 mag zij niet kleiner zijn dan 20°.
Wanneer is een GZ-kromme voor een ponton vereist?
Onder meer bij verminderd resterend vrijboord (artikel 22.08, criteria b en f) en wanneer de bijzondere vorm van het drijvend voorwerp de vereenvoudigde berekening van artikel 22.07 niet toelaat.
Lees ook
- Verminderd vrijboord voor een ponton volgens ES-TRIN 22.08
- Slagzij en trim van een ponton: ES-TRIN 22.07 en de NVAF-richtlijn
- Stabiliteit van een ponton met kraan en de NVAF-toetsing
- Alle kennisartikelen
Laatst bijgewerkt 9 november 2026. StabCal is een hulpmiddel bij de werkvoorbereiding; dit artikel is algemene informatie en geen advies voor een specifiek project.
Reken je eerste samenstel door
Maak een account en teken je pontonsamenstel. Het kost een paar minuten om te beginnen.
De lancering volgt binnenkort
StabCal zit in de laatste testfase. Meld je aan voor de wachtlijst: je hoort het als eerste, en je eerste basisrapport is gratis (één per bedrijf, voorwaarden).